Hoe actueel is kerstmis?

Door Guido Dieteren, pastoraal werker

Graag wil ik u deze avond een kersttafereeltje schetsen. En ik zou het willen noemen: 'Als het net even anders was gegaan.'

Het is 24 december. Jozef en Maria komen na die lange en gevaarlijke reis helemaal vanuit Nazareth eindelijk in Bethlehem aan. Onderweg hebben ze het gehad over hun kindje dat geboren gaat worden. Jozef maakte zich zorgen, omdat ze nog niet getrouwd zijn. "Dat is toch wel erg onhandig", had Jozef gezegd. "Zeker nu er een kindje gaat komen. Misschien kunnen we beter maar eerst gaan trouwen, dan is ook alles meteen goed geregeld." En dus gaan ze nu ze dan in Bethlehem zijn gelijk naar het gemeentehuis. "Zo, zo, u wilt dus trouwen", zegt de ambtenaar van burgerlijke stand. "Nou, daar bent u zo te zien wel wat laat mee." Jozef kijkt op z'n horloge. "Dat valt toch wel mee, het is pas net voorbij de noen." "Dat bedoel ik eigenlijk niet", zegt de ambtenaar met een minzaam knikje naar Maria. Maria wordt vuurrood en stamelt iets over de Heilige Geest. "Ja, ja", zegt de ambtenaar. "Waar kwam u ook alweer vandaan? Nazareth? Nooit van gehoord."

Ja, u moet weten dat Nazareth in die tijd een piepklein dorpje was en totaal onbeduidend. Zeg maar het joodse equivalent van hier in Nederland het dorp Sleen. Want weet u waar Sleen ligt? Nou, dat bedoel ik dus. De ambtenaar pakt de Bosatlas erbij en zegt vervolgens fijntjes: "Nou mevrouwtje, dat trouwen van u, dat gaat hem dus niet worden, hé. Zo doen wij dat hier niet. U moet weten, ik ben een weigerambtenaar."

Ja, een weigerambtenaar, heeft u het gelezen? Het is hét woord van 2011 geworden, volgens het Genootschap Onze Taal. Grappig trouwens, dat ze ieder jaar weer zo'n nieuw actueel woord kiezen. Vorig jaar was het 'gedoogregering', weet u nog. En dit jaar is dus 'weigerambtenaar' het meest actuele woord van 2011. Een weigerambtenaar is iemand die ondanks zijn functie en opdracht weigert een stel te trouwen, omdat hun levenswijze niet overeenstemt met zijn principes. Gelukkig bestonden er in Jezus' tijd geen weigerambtenaren. Want dan was het dus echt heel anders gegaan. Dan hadden Jozef en Maria dus nooit kunnen trouwen, en dan had Jozef dus nooit een bloeiend timmerbedrijf kunnen starten, dan was dit jonge gezin aan de bedelstaf geraakt, of erger... En dan had hun kind geen schijn van kans gehad om ooit nog die blijde boodschap te verkondigen. Dan hadden wij elkaar hier geen Kerstverhalen kunnen vertellen, dan was er helemaal Blijde Boodschap geweest. Als het net even anders was gegaan.

Dat geldt trouwens evenzeer voor die gebeurtenissen daarna. Weet u nog, de moord op al die onschuldige kindertjes in Bethlehem, omdat koning Herodes dat kind Jezus wilde doden? Gelukkig werden Jozef en Maria gewaarschuwd en konden ze net op tijd uit Bethlehem wegvluchten naar Egypte. Je moet er toch niet aan denken dat zoiets nu anno 2011 zou gebeuren. Want probeert ú maar eens te reizen vanuit Bethlehem naar Egypte. Als Joods gezin dwars door Palestijns gebied, dan de bezette Gazastrook binnentrekken, vervolgens ergens in de Sinaï illegaal de grens met Egypte oversteken en dan op weg naar Caïro. Dat gaat never nooit lukken! En zelfs als...., dan ben je eindelijk ver weg gevlucht en veilig voor koning Herodes' dodelijke zwaard, sta je in Caïro natuurlijk midden in een totale volksbetoging tegen de regering, die net gewelddadig neergeslagen wordt, de Arabische lente in volle glorie.

‘Arabische lente’, dat woord eindigde bij de verkiezingen dit jaar trouwens op de tweede plaats, vlak na die weigerambtenaar. Hoe actueel kan Kerstmis opeens zijn.

Inderdaad waren er in Jezus' tijd geen weigerambtenaren, en van een Arabische lente had nog nooit iemand gehoord. Gelukkig konden Jozef en Maria wel gewoon trouwen en was in die tijd de reis van Palestina naar het land Egypte goed te doen. En zo kon Jezus uiteindelijk in relatieve veiligheid en geborgenheid opgroeien. En daardoor weten wij nu van zijn openbare optreden, van zijn wonderverhalen en prachtige parabels. Daardoor vertellen wij elkaar over de barmhartige Samaritaan en de goede herder, en daardoor delen we hier vanavond brood met elkaar in herinnering aan dat laatste avondmaal. Omdat het net even anders is gegaan.

Maar hoe actueel is Kerstmis dan voor ons?

Ja, de kerk als instituut, dat is zeker actueel. Helaas negatief de laatste tijd. En als ik hoor wat er allemaal door kerkmensen is gedaan en wordt gedaan, dan voel ik daarbij een plaatsvervangende schaamte. Mensen zijn tekort gedaan, gelovigen worden de sacramenten geweigerd, kinderen zijn beschadigd. En dat is vreselijk, daar wil je eigenlijk niet aan denken, zeker niet juist deze dagen. Maar het is helaas ook een deel van onze kerk, waarvoor we alleen maar in deemoed het hoofd kunnen buigen.

Maar toch, ondanks deze gebroken en weerbarstige actualiteit, mogen we hier Kerstmis met elkaar blijven vieren. Want de universele boodschap van dit Kind is zo groots, zo bijzonder.

Dat willen we blijven vertellen. Ja toch? Want Kerstmis is toch actueel, ook voor u? U ervaart toch wel iets bij de verhalen die we elkaar deze kerstnacht vertellen? Of zijn het alleen maar wat mooie woorden, die wel passen bij een sfeervolle viering en romantische liederen, maar verder iedere betekenis verloren hebben?

Ja, Jezus is geboren, zo zeggen we telkens weer, maar wat betekent het nu echt voor ons? Hoe actueel is het kerstverhaal nu echt?

Soms denk ik weleens dat het verhaal van deze kerstnacht eigenlijk veel te groot is voor alleen maar woorden, dat de betekenis van het kerstgebeuren te overweldigend is om zomaar te bevatten.

De evangelist Johannes heeft het zeer kernachtig uitgedrukt: het woord is mens geworden. God is uit de hemel afgedaald om onder ons te zijn. Maar ja, het woord is mens geworden, dat kun je moeilijk uitbeelden onder je kerstboom. Gelukkig dus dat er ook prachtige geboorteverhalen zijn doorgegeven, over wijzen en koningen, herders en engelen, stalletjes en kribben. Dat kunnen we tenminste een beetje bevatten, dat kunnen we prachtig vormgeven in die aloude kerststal en vooral: dat kunnen we vieren!

Moge dus telkens weer die zin deze kerstnacht klinken: het woord is mens geworden, een kind is ons geboren. Want dat is blijvend actueel, hierin wordt ons een waarlijk blijde boodschap toegezegd: God is ons nabij! God is werkelijk begaan met iedere mens, met u hier op de voorste bank, met u daar achterin, en ook met u die bent thuisgebleven. God wil er zijn voor de feestende kerstganger maar ook voor de verdrietige mens, God is er voor de alom geziene vrouw, maar ook voor de eenzame man. En daarom wordt God deze nacht in een kind opnieuw geboren, klein en machteloos. Zo wil Hij ons mensen nabij zijn.

Wie durft te geloven in dit kerstkind, die begrijpt hoe actueel Kerstmis is. Want Jezus wordt telkens opnieuw geboren, voor u en voor mij. Jezus wordt geboren in Bethlehem, maar ook hier in Rhenen, en ook bij de buren in Wageningen. En ook bij uw familie in Limburg of in Parijs of in Italië. En ook wel in Sleen, denk ik.

En daarom mag Kerstmis, ondanks alles wat gebeurt, telkens weer een feest zijn. Want deze nacht is het licht in de wereld gekomen, zijn de duisternis en de kou uit ons hart verdreven, en zal de geboorte van dit kind ons verblijden en vernieuwen. Laten we hopen en bidden dat we in deze nacht allemaal dat vinden, wat we hier zoeken, ieder van ons op zijn eigen wijze. Zodat we allemaal - ondanks alles - kunnen zingen van vreugde en huilen van blijdschap. Moge er deze kerst vrede en geluk over ons komen.

Wonderlijk hé, hoe hét woord van het jaar 2011 zo actueel kan zijn op deze kerstavond. Wat een weigerambtenaar en de Arabische lente al niet kunnen oproepen. En ik kan me voorstellen dat u intussen erg benieuwd bent geworden welk woord dan eigenlijk op de derde plaats is geëindigd. Nou, ik kan u verzekeren dat vanuit die actualiteit het 2000 jaar geleden helemaal niets was geworden met die kerstnacht. Want met een ezeltje als vervoermiddel, een os als verwarming en lammetjes als kerstcadeautjes was er vast stevig ingegrepen door ........ de caviapolitie. Dat woord staat dus op de derde plaats.

AMEN